Czas nieubłaganie leci, prac do wykonania jeszcze bardzo dużo i musimy niestety wybierać co zdołamy zrobić, a co musimy pominąć, aby dokończyć to co zaczęte.

W wykonywanych przez wolontariuszy czynnościach właściwie nie ma zmian (czyszczenie mechaniczne, mycie, malowanie, impregnacja, prace murarskie, podnoszenie z ziemi i ustawianie elementów, sklejanie), zmieniają się tylko obiekty.

Ekipa malarska prze do przodu i przywraca właściwy wygląd kolejnym tabliczkom i pomnikom.
 

Fot. 2 Tabliczka na pomniku Władysławy Andruszewskiej po odnowieniu malatury i impregnacji


Fot. 3 Mogiła ze skromnym pomnikiem i słabo czytelną tabliczką Wandy Smolkowej – tablica po umyciu


Fot. 4 Tabliczka u Smolkowej po odnowieniu i impregnacji


Fot. 5 Tomek pracuje nad napisem u Janiny Kolbuszewskiej


Fot. 6 Napis odnowiony


Fot. 7 Dorota odnawia napis u Filipowiczów


Fot. 8 Malowanie napisu zakończone

Tymczasem ekipa konserwatorska (Jola i Adam) odnajdują i scalają kolejne fragmenty krzyży przygotowując je do ustawienia na pomnikach.
 

Fot. 9 Pomnik Eugenii Winnickiej, do którego znaleziony został krzyż (w kawałkach)


Fot. 10 Pionowa część krzyża została osadzona na pomniku, a ramię z częścią górną posklejane czekają na osadzenie na właściwym miejscu

 

W dzisiejszym dniu dołączyła do nas mieszkanka Kołomyi – Jana, która pracowała przy malowaniu.
 

Fot. 11 Jana nanosi literki na tabliczce Wawrzyńca Kaznowskiego – tabliczka pochodzi akurat z cmentarza w Zimnej Wodzie, ale zabrana stamtąd w maju została teraz zregenerowana i powróci na rodzimy cmentarz


Fot. 12 Tabliczka Wawrzyńca odnowiona


Fot. 13 Odnaleziony w grobowcu Łukasiewiczów fragment tabliczki nagrobnej został odnowiony i znajdzie się na „ścianie pamięci”


Fot. 14 Zregenerowana tabliczka sióstr Merk powróci na pozostałość metalowego krzyża, w miejscu jej znalezienia


Fot. 15 Naniesione napisy na tabliczce Zadembskich


Fot. 16 kolejna praca Doroty

Zespół „silnych” (niekoniecznie uśmiechniętych) kontynuował skomplikowane, trudne prace przy Łukasiewiczach. Powrócił na miejsce (na tyle, na ile pozwolił stan sklepienia i elementu) element pokrywający sklepienie grobowca w jego lewej części, a komora grobowa została niemal w całości zamurowana. Pozostało dokończenie murowania, wypełnienia ubytków i (jeżeli zdołamy czasowo?) kosmetyka całości (tynkowanie świeżych wymurowań itp.).

Osobiście, planując tegoroczne prace w Kołomyi, miałem wielkie obawy czy ratowanie tego grobowca będzie w naszym zasięgu fizycznym i logistycznym, a rozstępujące się bardzo ciężkie części komory grobowej dadzą podnieść się naszym sprzętem i nie rozlecą się (?).

Szkoda jednak było zostawić grobowiec w obecnym stanie, bo rozpadająca się coraz bardziej komora grobowa spowodowałaby zawalenie się ustawionego na niej wysokiego pomnika.

Po dzisiejszym dniu widać, że najprawdopodobniej kierownik zespołu – Sebastian oraz Przemek i Janek poradzili sobie z tym zadaniem z sukcesem. Oczywiście będziemy chcieli sprawdzić za rok (a może na jesień), czy poprawiona konstrukcja wytrzyma próbę czasu. Myślę tylko z obawą, czy jakieś upadające kolejne drzewo nie poleci na ten grobowiec(?) i zniweczy trud wielu dni pracy kolegów.
 

Fot. 17 „Pokrywa” lewej części grobowca ułożona na sklepieniu komory, wolontariusze uszczelniają przerwy między elementami, aby wypełnić je zaprawą betonową


Fot. 18 Komora grobowca niemal całkowicie zamknięta

Fot. 19 Sceneria może (?) niezbyt sympatyczna, ale taki jest stan grobowca Łukasiewiczów i najbliższego otoczenia na zakończenie dzisiejszych przy nim robót kolegów

Podczas prac przy Łukasiewiczach wolontariusze odstawili zalegający przy grobowcu element zwieńczenia innego grobowca i po odwróceniu go na drugą stronę okazało się, że jest na tym elemencie napis pozwalający zidentyfikować miejsce jego pochodzenia. Zwieńczenie to powróci na macierzysty grobowiec, który znajduje się kilka metrów od Łukasiewiczów.
 

Fot. 20 Zidentyfikowane zwieńczenie ułożone na pierwotnym grobowcu, na którym będzie ustawione we właściwym położeniu i odnowione


Fot. 21 Grobowiec kryje w sobie szczątki rodziny Krzyształowskich


Fot 22 Jeden z napisów z grobowca rodzinnego

Zespół konserwatorski skleił jeszcze dzisiaj i osadził na pomniku Marii Bernaczyk połamany krzyż
 

Fot. 23 Pomnik Marii z osadzonym świeżo krzyżem

Autor relacji pracował przy grobowcu Jana Kozakiewicza nanosząc warstwę tynku na uzupełnione fragmenty jednej ze ścian, a także wykonywał wylewki betonowe przy „kostce” betonowej przewidzianej pod osadzenie na niej tablicy rodziny Kachnikiewicz.
 

Fot. 24 Odmurowane ubytki ściany grobowca Kozakiewicza zostały otynkowane

Tymczasem wolontariusze prowadzą dalsze prace przy napisach nagrobnych
 

Fot. 25 Odnowiona przez panią Irenę tabliczka na mogile Karoliny Woźniak została dziś zaimpregnowana


Fot. 26 Kolejna tabliczka uzyskała pożądany wygląd


Fot. 27 Joanna rozpoznała napis na pomniku, który nie był wcześniej (w poprzednich latach) przez nas odnawiany, a liternictwo bardzo niewyraźne. Z oceny Joanny nazwisko będzie Reck i tak też naniosła


Fot. 28 Odnowiona, słabo widoczna dotychczas, część napisu na pomniku Józefa Skoczdopole


Fot. 29 Ginący napis na pomniku Wojciecha Sanojcy został odmalowany (niestety daty są nieczytelne)


Fot. 30 Także zanikający napis u Marcelego de Massil Moszoro został odnowiony i zaimpregnowany


Fot 31 Napis na tabliczce grobowej Marianny Stadniczeńko – po odnowieniu


Fot. 32 Podniesiony w ubiegłym roku z ziemi i odnawiany pomnik Antoniego Sztanclika wymagał poprawienia napisów, które zanikły


Fot. 33 Scalany krzyż oczekuje dalszych prac i osadzenia na pomniku

Mijający kolejny dzień pracy na kołomyjskim cmentarzu, który był bardzo upalny, pozwolił wykonać wolontariuszom wiele potrzebnej tutaj pracy regeneracyjnej przy napisach i naprawczej przy elementach mogił, a także całych grobowców i pomimo zmęczenia sprawił wszystkim satysfakcję z poprawy stanu wielu mogił.
Bardzo Wam dziękuję za wzmożoną, trudną, wykonaną w upale pracę, która pozwala ratować pamięć o pochowanych tu przodkach.

relacjonował
Zbyszek Saganowski

Wyjazd jest realizacją I części programu dotacyjnego Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA zatytułowanego Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat. 2026.
 

Instytutowi POLONIKA bardzo dziękujemy za kolejne duże wsparcie finansowe naszych działań kresowych.